Kompensata sposobem na rozliczenie wzajemnych należności

W obrocie gospodarczym zdarzają się przypadki, kiedy to przedsiębiorcy wzajemnie nabywają oferowane przez siebie towary. W takich sytuacjach można uniknąć przekazywania środków pieniężnych od jednej strony transakcji do drugiej i z powrotem.

Jednym z możliwych rozwiązań jest dokonanie kompensaty wzajemnych zobowiązań. Jest to opcja możliwa tylko i wyłącznie wtedy, gdy strony transakcji są zarówno wierzycielem, jak i dłużnikiem. Kompensata, zwana inaczej potrąceniem, jest niczym innym, jak rodzajem rozliczenia bezgotówkowego. Nie należy jednak traktować jej jako formy zapłaty, ani też utożsamiać z barterem. Na fakturach nie można wskazywać kompensaty jako metody płatności.

 

Rodzaje kompensat

Występują dwa rodzaje kompensat: umowne oraz ustawowe.

  • Kompensata umowna w praktyce gospodarczej pojawia się zdecydowanie częściej niż kompensata ustawowa. Nie jest ona bowiem ściśle uregulowana żadnymi przepisami. Może być zawarta na takich warunkach, jakie odpowiadają obu stronom umowy. Ponadto w tym przypadku nie występują wyłączenia od potrąceń, jakie narzucane są przez Kodeks cywilny w przypadku kompensaty ustawowej.
  • Kompensata ustawowa uregulowana jest Kodeksem cywilnym, a dokładniej artykułem 498 tego dokumentu:
  1. Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
  2. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

 

Wierzytelności, które nie mogą zostać umorzone poprzez potrącenie ustawowe

Wierzytelności, których nie może obejmować kompensata ustawowa określa Kodeks cywilny i są to:

  • wierzytelności niewymagalne,
  • wierzytelności przeterminowane, ale tylko wówczas, gdy ich potrącenie nie było możliwe przed przeterminowaniem (art. 502 Kodeksu cywilnego),
  • wierzytelności zajęte, ale tylko wtedy, kiedy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia (art. 504 Kodeksu cywilnego),
  • wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych (art. 506 Kodeksu cywilnego),
  • wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania (art. 506 Kodeksu cywilnego),
  • wierzytelności nieulegające zajęciu (art. 506 Kodeksu cywilnego),
  • wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne (art. 506 Kodeksu cywilnego).

Outsourcing finansowo-księgowy >> Dowiedz się więcej >> 

Oświadczenie o kompensacie

W celu dokonania kompensaty ustawowej konieczne jest złożenie przez jedną ze stron stosownego oświadczenia. Mimo tego, że Kodeks cywilny nie narzuca konkretnego wzoru tego dokumentu, to występują elementy, które w takim piśmie powinny się znaleźć:

  • miejscowość oraz data stworzenia pisma,
  • strony potrącenia oraz ich dane adresowe,
  • numery dokumentów, które mają zostać umorzone wraz z datami ich wystawienia oraz kwotami,
  • w przypadku rozliczenia tylko części należności bądź zobowiązania oświadczenie powinno zawierać dodatkowo informację o pozostałej do uregulowania kwocie, a także o sposobie oraz dacie jej opłacenia,
  • własnoręczny podpis osoby do tego upoważnionej.

Istotny jest fakt, że samo przekazanie oświadczenia o kompensacie jest wiążące. Nie potrzebna jest zgoda drugiej strony.

 

Szablon oświadczenia o kompensacie prezentuje się następująco:

Kompensata zobowiązań w obcych walutach

Istnieje możliwość kompensowania rozrachunków, które występują w walutach obcych. Do ich wyceny należy przyjąć kurs średni Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego, który poprzedza dzień wystawienia oświadczenia o kompensacie.

 

Ujęcie kompensaty w księgach

Ewidencja kompensat dwustronnych w księgach nie jest skomplikowana. Ogranicza się ona praktycznie tylko i wyłącznie do wprowadzania właściwych zapisów na kontach przeznaczonych do ujmowania kompensowanych rozrachunków. Wyrównanie należności ze zobowiązaniami dotyczącymi tego samego kontrahenta można wykazać w następujący sposób:

– strona Wn – konto „Rozrachunki z odbiorcami” – analityka dotycząca konkretnego kontrahenta,

– strona Ma – konto „Rozrachunki z dostawcami” – analityka odnosząca się do tego samego kontrahenta.

 

Kompensata wielostronna

Zdarza się, że więcej niż dwa podmioty są względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w takim przypadku uciec się do wielostronnej kompensaty wierzytelności. Jest to rodzaj kompensaty umownej, więc może być ona zawarta na takich warunkach, jakie odpowiadają stronom umowy.

W oświadczeniu należy zawrzeć informacje dotyczące tego jakie wierzytelności mają zostać skompensowane, w jakiej wartości, a także z jakiego tytułu prawnego zostaną umorzone. Wielostronne porozumienie kompensacyjne powinno zostać podpisane przez upoważnionych reprezentantów każdej ze stron.

mm

Specjalista ds. księgowości, Departament Outsourcingu, Grant Thornton

Zobacz także

Skomentuj